ప్రధాని పదవి తిరస్కరణ రహస్యం ఇదే.. ‘బిలాంగింగ్’లో సోనియా గాంధీ!

Sonia Gandhi Memoir Belonging 2004 PM Post Refusal సార్వత్రిక ఎన్నికల విజయం అనంతరం దేశ రాజకీయాల్లో సంచలనం సృష్టించిన ప్రధాని పదవి తిరస్కరణ ఘట్టంపై కాంగ్రెస్ అగ్రనేత సోనియా గాంధీ ఎట్టకేలకు పూర్తి స్పష్టత ఇచ్చారు. తాను రాసిన స్వయంచరిత (Memoir) ‘బిలాంగింగ్: ఎ జర్నీ ఆఫ్ లవ్’ (Belonging: A Journey of Love) నేడు (నవంబర్ 10, 2026) అధికారికంగా విడుదలైన సందర్భంగా, 2004లో ప్రధాని పీఠాన్ని ఎందుకు వదులుకోవాల్సి వచ్చిందో, ఆ రాత్రి తన కుటుంబంలో మరియు మనసులో జరిగిన సంఘర్షణను ఆమె మొదటిసారిగా బహిర్గతం చేశారు.

ఎన్నికలకు ముందే నిర్ణయం..

2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలకు కొన్ని నెలల ముందే, ఒకవేళ కాంగ్రెస్ అధికారంలోకి వస్తే ప్రధాని పదవిని చేపడతారా అని రాహుల్ గాంధీ, ప్రియాంక గాంధీలు తనను ప్రశ్నించినట్లు సోనియా గాంధీ వెల్లడించారు. ఆ ప్రశ్న అడగ్గానే “కచ్చితంగా లేదు (Absolutely not!)” అని తాను స్పష్టం చేశానని, తన నిర్ణయంలో ఎలాంటి మార్పు లేదని చెప్పినట్లు పేర్కొన్నారు.

శ్రేయోభిలాషులు లేదా నాయకుల కోరిక కంటే తమ అమ్మ ప్రాణాలే తమకు ముఖ్యమని రాహుల్, ప్రియాంక భావించారు. తమ నాయనమ్మ ఇందిరా గాంధీ (1984), తండ్రి రాజీవ్ గాంధీ (1991)ల ఘోర హత్యల తదనంతర పరిణామాలను దగ్గరి నుండి చూసిన వారు.. ప్రధాని పదవి అంటేనే ప్రాణాపాయంతో కూడుకున్నదని తీవ్ర భయాందోళన చెందారని సోనియా గుర్తుచేసుకున్నారు.

10 జనపథ్‌లో కూటమి నేతల ఒత్తిడి..

ఎన్నికల ఫలితాల అనంతరం 10 జనపథ్‌లోని రాజీవ్ గాంధీ కాన్ఫరెన్స్ హాల్‌లో యూపీఏ (UPA) భాగస్వామ్య పక్షాల నేతలు సమావేశమయ్యారు. సోనియా గాంధీ ప్రధాని పదవిని తీసుకోనని చెప్పినప్పటికీ, సీనియర్ నాయకులు నిలబడి “మేము ఈ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించము.. మీరు కాదు అనడానికి వీల్లేదు” అని తీవ్ర ఒత్తిడి తెచ్చారు. నాయకుల ఒత్తిడితో ఊపిరి పీల్చుకోవడం కూడా కష్టంగా మారి, నిమిషాల వ్యవధిలో తట్టుకోలేక “ధీక్ హై (సరే)” అని నెమ్మదిగా పలికానని ఆమె తెలిపారు.

రాహుల్ గాంధీ తీవ్ర ఆగ్రహం..

తల్లి నోటి నుంచి ‘ధీక్ హై’ అన్న మాట వినగానే బయట వేచి ఉన్న ప్రియాంక వెంటనే రాహుల్‌కు విషయం చెప్పారు. లోపలికి వచ్చిన రాహుల్ తీవ్ర ఆగ్రహంతో, భావోద్వేగంతో.. “మీపై ఒత్తిడి ఉందా? ఒత్తిడి ఉంటే మా పరిస్థితి ఏమిటి? అసలు మన కుటుంబ భద్రత గురించి ఆలోచించారా?” అని నిలదీశారు. ప్రియాంక కూడా కల్పించుకుని, “మీరు గతంలో తీసుకున్న నిర్ణయానికే కట్టుబడి ఉండండి, ఎవరి ఒత్తిళ్లకు తలొగ్గొద్దు” అని స్పష్టం చేశారు.

ఆ తీవ్ర ఒత్తిడి మరియు భావోద్వేగాల మధ్య సోనియా గాంధీ తన బెడ్‌రూమ్‌కి వెళ్లి రాజీవ్ గాంధీ పడుకునే వైపు నిద్రపోయారు. ఆ సమయంలో తన మనసులో రెండు ఆలోచనలు ఘర్షణ పడ్డాయని ఆమె రాసుకొచ్చారు.

“ఇటలీలో పుట్టి పెరిగిన ఒక మహిళ వంద కోట్లకు పైగా జనాభా ఉన్న భారతదేశానికి ఎలా ప్రధాని అవుతుంది?” అనే ప్రశ్న ఒకవైపు. “రాజీవ్ మరణం తర్వాత నన్ను తన సొంత కుమార్తెలా ఆదరించి, విశ్వాసంతో ఓట్లేసిన ఈ దేశ ప్రజలకు, కాంగ్రెస్ కార్యకర్తలకు బాధ్యతరాహిత్యంగా దూరమవ్వడం సరైనదేనా?” అనే వేదన మరోవైపు. చివరకు తీవ్ర అలసటతో నిద్రలోకి జారుకునే ముందు, “సోనియా.. నీ మనస్సాక్షికి నువ్వు నిజాయితీగా ఉండు (Be true to yourself)” అని తనకు తాను చెప్పుకుని, ప్రధాని పదవిని త్యాగం చేయాలనే ఒరిజినల్ నిర్ణయానికే కట్టుబడ్డారు. ఉదయాన్నే రాహుల్ గదికి వెళ్లి తన నిర్ణయాన్ని చెప్పగా, ఆయన తల్లిని కౌగిలించుకుని మద్దతు తెలిపారని వివరించారు.

మన్మోహన్ సింగ్ పేరు ప్రతిపాదన..

తదనంతరం కాంగ్రెస్ పార్లమెంటరీ పార్టీ (CPP) సమావేశంలో ఎంపీలు ఎంత ఒత్తిడి తెచ్చినా తన “అంతరాత్మ ప్రభోదం (Inner Voice)” ప్రకారం ప్రధాని పదవిని స్వీకరించలేనని సోనియా ప్రకటించారు. ఎంపీల నిరసనల మధ్య సమావేశం నుంచి కొద్దిసేపు బయటకు వెళ్లిన ఆమె, తిరిగి వచ్చి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ పేరును తదుపరి ప్రధానిగా అధికారికంగా ప్రతిపాదించి పార్లమెంటరీ పార్టీ నేత బాధ్యతల నుంచి వైదొలిగారు.